HỘI THẢO KHOA HỌC QUỐC TẾ VỀ TƯ LIỆU, TÀI LIỆU LƯU TRỮ VIỆT NAM – HOA KỲ: PHÁT HUY GIÁ TRỊ QUÁ KHỨ, KIẾN TẠO HỢP TÁC TƯƠNG LAI

Trước phiên khai mạc, các đại biểu đã tham quan triển lãm “Tư liệu, tài liệu lưu trữ về 30 năm quan hệ ngoại giao Việt Nam – Hoa Kỳ”, nơi giới thiệu nhiều tài liệu, hình ảnh và tư liệu có giá trị về tiến trình phát triển quan hệ song phương.
 

Phát biểu khai mạc Hội thảo, GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, Hiệu trưởng Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn nhấn mạnh ý nghĩa đặc biệt của việc nghiên cứu, khai thác và phát huy giá trị các nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ trong bối cảnh quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ đang phát triển mạnh mẽ. Theo GS.TS. Hoàng Anh Tuấn, những tư liệu lịch sử không chỉ giúp nhận diện đầy đủ hơn các giai đoạn thăng trầm trong quan hệ hai nước mà còn góp phần thúc đẩy đối thoại, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và xây dựng nền tảng cho các hoạt động hợp tác học thuật trong tương lai.

Tiếp nối chương trình, GS. Ron Milam, Giám đốc Viện Hòa bình và Xung đột, Đại học Công nghệ Texas đã chia sẻ những suy nghĩ về hành trình phát triển quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ từ góc nhìn của các nhà nghiên cứu lịch sử và hòa bình. Ông khẳng định việc nghiên cứu chiến tranh không nhằm khơi lại những chia rẽ của quá khứ mà để góp phần hiểu rõ hơn các bài học lịch sử, từ đó thúc đẩy hòa bình, đối thoại và hợp tác giữa các quốc gia.

Trong bài phát biểu của mình, TS. Tosha Lea Dupras, Trường Nghệ thuật và Khoa học đã giới thiệu về truyền thống hợp tác học thuật kéo dài hơn hai thập kỷ giữa TTU và các đối tác Việt Nam thông qua các chương trình trao đổi học thuật, đào tạo sau đại học, nghiên cứu về chiến tranh, hòa bình và xung đột. TS. Tosha Lea Dupras cũng chia sẻ những trải nghiệm cá nhân trong các chuyến công tác tại Việt Nam cùng GS. Ron Milam và TS. Steve Maxner, những lần trực tiếp tìm hiểu các địa danh lịch sử, gặp gỡ các học giả Việt Nam cũng như tham gia các chương trình nghiên cứu liên quan đến chiến tranh và hậu quả chiến tranh. Bà nhấn mạnh rằng chính những trải nghiệm đó đã giúp bà hiểu sâu sắc hơn về lịch sử, văn hóa và con người Việt Nam, đồng thời khẳng định mong muốn tiếp tục mở rộng hợp tác học thuật giữa hai bên trong tương lai.

Phiên toàn thể của Hội thảo mở đầu với Báo cáo đề dẫn của TS. Cam Anh Tuấn, Trưởng Kshoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng, Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội. Báo cáo đã khái quát những vấn đề lý luận và thực tiễn trong nghiên cứu, khai thác và phát huy giá trị nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ về quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ; đồng thời nhấn mạnh vai trò đặc biệt của tài liệu lưu trữ trong việc tái hiện lịch sử một cách khách quan, lưu giữ ký ức, thúc đẩy đối thoại, tăng cường sự hiểu biết lẫn nhau. Từ góc độ đó, báo cáo khẳng định giá trị nhân văn sâu sắc của tài liệu lưu trữ không chỉ đối với nghiên cứu khoa học mà còn đối với quá trình hòa giải, hợp tác và phát triển quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trong hiện tại và tương lai.

Phiên toàn thể của hội thảo đã đặt nền tảng học thuật cho toàn bộ chương trình thông qua các báo cáo đề dẫn và tham luận tổng quan về hợp tác lưu trữ Việt Nam – Hoa Kỳ. Các diễn giả nhấn mạnh vai trò của tài liệu lưu trữ trong việc tái hiện lịch sử, hỗ trợ nghiên cứu khoa học, đồng thời mở ra những triển vọng mới cho hợp tác lưu trữ, chia sẻ dữ liệu, chuyển đổi số và phát triển các dự án nhân văn số trong tương lai.

Từ nền tảng đó, các phiên chuyên đề của Hội thảo đã tiếp tục mở rộng thảo luận theo nhiều hướng tiếp cận khác nhau, phản ánh chiều sâu, tính liên ngành và những xu hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực lưu trữ học, lịch sử, quan hệ quốc tế, nhân văn số và khoa học dữ liệu. Sau phiên toàn thể, Hội thảo tiếp tục với ba tiểu ban chuyên đề, phản ánh ba hướng tiếp cận lớn đối với chủ đề nghiên cứu.

Tại Tiểu ban 1 với chủ đề “Vai trò của tư liệu, tài liệu lưu trữ trong việc tái hiện lịch sử quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ”, các tham luận tập trung khai thác nguồn tài liệu lưu trữ từ Việt Nam, Hoa Kỳ và các quốc gia thứ ba nhằm làm sáng tỏ những giai đoạn khác nhau trong lịch sử quan hệ hai nước. Nhiều nghiên cứu đã tiếp cận các nguồn tài liệu gốc như Đại Nam thực lục, hồ sơ USAID, tài liệu của chính quyền Việt Nam Cộng hòa, tài liệu ngoại giao và các kho lưu trữ quốc tế để cung cấp những góc nhìn đa chiều về quá trình tiếp xúc, giao lưu, xung đột và hợp tác giữa Việt Nam và Hoa Kỳ. Qua đó, các tham luận góp phần khẳng định vai trò của tài liệu lưu trữ trong việc nhận diện sự thật lịch sử, bảo đảm tính khách quan của nghiên cứu và làm sâu sắc thêm nhận thức về quan hệ giữa hai quốc gia.

Tiểu ban 2 với chủ đề “Chiến tranh, ký ức và hòa giải: Giá trị nhân văn từ tư liệu, tài liệu lưu trữ” thu hút nhiều tham luận giàu ý nghĩa học thuật và nhân văn. Các nhà nghiên cứu tập trung phân tích vai trò của tài liệu lưu trữ trong việc lưu giữ ký ức chiến tranh, tìm kiếm quân nhân mất tích (POW/MIA), trao chuyển kỷ vật, hỗ trợ khắc phục hậu quả chiến tranh cũng như thúc đẩy các hoạt động hòa giải và hàn gắn giữa nhân dân hai nước. Nhiều câu chuyện, trường hợp nghiên cứu và nguồn tư liệu cá nhân được giới thiệu tại tiểu ban đã cho thấy tài liệu lưu trữ không chỉ là chứng tích lịch sử mà còn là cầu nối của sự thấu hiểu, đồng cảm và hòa bình. Các nghiên cứu cho thấy tài liệu lưu trữ không chỉ lưu giữ ký ức mà còn trở thành công cụ kết nối con người, góp phần xây dựng lòng tin và thúc đẩy hòa giải giữa các quốc gia từng ở hai bên chiến tuyến.

Trong khi đó, Tiểu ban 3 với chủ đề “Lưu trữ trong kỷ nguyên số: Công nghệ, dữ liệu và tương lai hợp tác Việt Nam – Hoa Kỳ” mang đến những thảo luận sôi nổi về các xu hướng mới trong lĩnh vực lưu trữ học hiện đại. Các tham luận tập trung vào việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), viễn thám, hệ thống thông tin địa lý (GIS), dữ liệu không gian và nhân văn số trong quản lý, bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ. Đặc biệt, nhiều nghiên cứu đã giới thiệu các mô hình hợp tác quốc tế trong tìm kiếm quân nhân mất tích, xác định khu vực chôn cất tập thể thời chiến và khai thác dữ liệu lưu trữ phục vụ các mục tiêu nhân đạo, mở ra những hướng tiếp cận mới cho ngành lưu trữ trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu.

Khép lại một ngày làm việc nghiêm túc, sôi nổi và giàu giá trị học thuật, Hội thảo khoa học quốc tế “Tư liệu, tài liệu lưu trữ về quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ: Giá trị nhân văn từ quá khứ đến tương lai” đã hoàn thành các mục tiêu đề ra, tạo diễn đàn trao đổi học thuật có ý nghĩa giữa các nhà nghiên cứu, chuyên gia lưu trữ, nhà quản lý và các đối tác quốc tế. Những tham luận, ý kiến trao đổi và góc nhìn đa chiều được chia sẻ tại Hội thảo không chỉ góp phần làm sáng tỏ thêm nhiều vấn đề lịch sử, lưu trữ và nhân văn liên quan đến quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ mà còn mở ra những hướng tiếp cận mới trong nghiên cứu, bảo tồn, khai thác và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ trong bối cảnh chuyển đổi số.
Bên cạnh các kết quả học thuật đạt được, Hội thảo cũng thống nhất nhiều khuyến nghị quan trọng nhằm định hướng cho các hoạt động nghiên cứu, hợp tác và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ về quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trong thời gian tới.

Thứ nhất, tiếp tục bảo tồn, số hóa và phát huy giá trị các nguồn tư liệu, tài liệu lưu trữ liên quan đến lịch sử quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ, coi đây không chỉ là những chứng cứ lịch sử mà còn là nguồn lực tri thức quan trọng phục vụ nghiên cứu khoa học, giáo dục, giao lưu văn hóa và tăng cường hiểu biết giữa hai quốc gia.
Thứ hai, đẩy mạnh hợp tác giữa các cơ quan lưu trữ, thư viện, bảo tàng, cơ sở đào tạo và trung tâm nghiên cứu của Việt Nam và Hoa Kỳ thông qua các chương trình trao đổi học giả, nghiên cứu chung, chia sẻ kinh nghiệm chuyên môn, số hóa tài liệu và tổ chức các hoạt động học thuật, triển lãm phục vụ cộng đồng.
Thứ ba, tăng cường ứng dụng công nghệ số, dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI), hệ thống thông tin địa lý (GIS) và các công nghệ mới trong bảo tồn, quản lý, khai thác và kết nối các nguồn tư liệu lưu trữ. Đây được xem là một trong những hướng hợp tác giàu tiềm năng, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tư liệu lịch sử và phục vụ hiệu quả các nghiên cứu liên ngành cũng như các hoạt động nhân đạo.
Thứ tư, tiếp tục xây dựng và duy trì mạng lưới học thuật quốc tế về nghiên cứu tư liệu, tài liệu lưu trữ và lịch sử quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ; đồng thời tổ chức thường xuyên các diễn đàn khoa học, chương trình trao đổi chuyên gia và các hoạt động hợp tác thường niên nhằm phát huy những kết quả đạt được từ Hội thảo, thúc đẩy đối thoại học thuật và đóng góp tích cực cho sự phát triển bền vững của quan hệ Việt Nam – Hoa Kỳ trong tương lai.
Thành công của Hội thảo tiếp tục khẳng định vai trò của Trường Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội nói chung và Khoa Lưu trữ học và Quản trị văn phòng nói riêng trong việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học, tăng cường hợp tác quốc tế và phát huy giá trị tài liệu lưu trữ phục vụ cộng đồng. Đồng thời, đây cũng là tiền đề quan trọng để mở rộng các chương trình hợp tác học thuật giữa Việt Nam và Hoa Kỳ, góp phần đưa tài liệu lưu trữ trở thành cầu nối của tri thức, hòa bình và phát triển bền vững trong tương lai.

Một số hình ảnh tại Hội thảo: